Dược sĩ y học cổ truyền Nguyễn Thành Hiếu

Ho nhiều về đêm dai dẳng không chỉ là triệu chứng thông thường mà còn có thể là dấu hiệu cảnh báo các vấn đề sức khỏe nghiêm trọng. Tình trạng này thường trở nên nghiêm trọng hơn vào ban đêm do nhiệt độ môi trường giảm, làm đường hô hấp nhạy cảm hơn, kết hợp với tư thế nằm khiến dịch nhầy hoặc axit dạ dày dễ dàng kích thích niêm mạc họng và phổi. Theo các chuyên gia, ho dai dẳng kéo dài trên 3 tuần cần được chú ý, vì nó có thể bắt nguồn từ nhiều nguyên nhân khác nhau, từ bệnh lý hô hấp đến các vấn đề tiêu hóa hoặc dị ứng. Bài viết này được tham vấn bởi Lương Y Nguyễn Thành Hiếu, với gần 40 năm kinh nghiệm về Đông Y trong lĩnh vực sức khỏe hô hấp và phổi, hiện là cố vấn chuyên môn tại Dược Bình Đông. Chúng tôi sẽ tập trung phân tích chi tiết các nguyên nhân gây ra tình trạng này, giúp bạn hiểu rõ hơn để nhận biết kịp thời.

Nguyên nhân phổ biến gây ho nhiều về đêm dai dẳng

Ho nhiều về đêm dai dẳng  thường xuất hiện khi cơ thể ở trạng thái nghỉ ngơi, nhưng các yếu tố kích thích vẫn hoạt động mạnh mẽ, dẫn đến phản xạ ho liên tục. Đây không phải là bệnh riêng lẻ mà là triệu chứng của nhiều vấn đề sức khỏe, chủ yếu liên quan đến hệ hô hấp, dị ứng hoặc trào ngược. Dưới đây là các nguyên nhân chính, được phân loại rõ ràng để dễ theo dõi.

• Hen suyễn (hen phế quản): Đây là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây ho dai dẳng về đêm. Hen suyễn là tình trạng viêm đường thở mãn tính, gây co thắt phế quản, tăng tiết dịch nhầy và phù nề. Vào ban đêm, không khí lạnh hơn làm niêm mạc hô hấp nhạy cảm, kích thích cơn ho khan hoặc ho có đờm, thường kèm theo thở khò khè, khó thở và đau ngực. Theo các nghiên cứu y khoa, khoảng 20-30% người bệnh hen suyễn trải qua triệu chứng ho nặng hơn vào ban đêm do sự thay đổi hormone và giảm hoạt động của hệ miễn dịch.
• Viêm mũi dị ứng hoặc viêm xoang: Dị ứng với bụi bẩn, phấn hoa, lông động vật hoặc nấm mốc có thể gây viêm niêm mạc mũi, dẫn đến tiết dịch nhầy nhiều hơn. Dịch này chảy xuống họng (hội chứng chảy dịch mũi sau), đặc biệt khi nằm ngủ, kích thích phản xạ ho. Triệu chứng thường kèm sổ mũi, nghẹt mũi và hắt hơi, trở nên tệ hơn vào ban đêm do môi trường kín và nhiệt độ thấp. Ở Việt Nam, tỷ lệ mắc viêm mũi dị ứng cao do khí hậu ẩm, và đây là nguyên nhân phổ biến gây ho dai dẳng ở người lớn.
• Viêm phế quản mạn tính: Đây là tình trạng viêm kéo dài ở phế quản, thường gặp ở người hút thuốc hoặc tiếp xúc lâu dài với khói bụi. Viêm gây tăng tiết đờm, bít tắc đường thở, dẫn đến ho có đờm dai dẳng, đặc biệt về đêm khi tư thế nằm làm đờm tích tụ. Bệnh nhân thường cảm thấy mệt mỏi, đau ngực và ho tăng khi tiếp xúc chất kích thích. Nếu không kiểm soát, tình trạng này có thể tiến triển thành COPD (bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính).
• Ho gà: Đây là bệnh nhiễm trùng do vi khuẩn Bordetella pertussis gây ra, phổ biến ở trẻ em nhưng cũng gặp ở người lớn chưa tiêm chủng đầy đủ. Cơn ho dữ dội thành chuỗi, thường nặng hơn về đêm, kèm tiếng rít thở và nôn mửa. Bệnh có thể kéo dài 6-10 tuần nếu không điều trị sớm. Ở giai đoạn đầu, triệu chứng giống cảm lạnh, nhưng dần chuyển sang ho dai dẳng.

Bệnh lý hô hấp nghiêm trọng gây ho về đêm dai dẳng

Bên cạnh các nguyên nhân phổ biến, một số bệnh lý hô hấp mạn tính hoặc nhiễm trùng có thể là “thủ phạm” ẩn sau tình trạng ho nhiều về đêm. Những bệnh này thường tiến triển âm thầm, đòi hỏi chẩn đoán y tế chuyên sâu để tránh biến chứng.

• Lao phổi: Ở Việt Nam, lao phổi là nguyên nhân hàng đầu gây ho kéo dài về đêm do nhiễm khuẩn Mycobacterium tuberculosis. Bệnh gây tổn thương phổi, dẫn đến ho có đờm hoặc ho ra máu, kèm mệt mỏi, sốt nhẹ chiều, ra mồ hôi đêm và sụt cân. Ho thường dai dẳng trên 2 tuần, nặng hơn ban đêm do vi khuẩn hoạt động mạnh. Đây là bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, cần xét nghiệm đờm và X-quang để chẩn đoán.
• Giãn phế quản: Chiếm khoảng 4% trường hợp ho kéo dài, tình trạng này làm phế quản giãn rộng, dễ tích tụ đờm và nhiễm trùng. Ho về đêm thường có đờm, đôi khi ra máu, kèm khó thở và nhiễm trùng hô hấp lặp lại. Nguyên nhân thường từ nhiễm trùng cũ hoặc di chứng lao. Bệnh cần CT ngực để xác định.
• Khí phế thũng: Đây là dạng COPD, nơi phế nang bị phá hủy, gây khó thở và ho dai dẳng về đêm do đờm tích tụ. Thường gặp ở người hút thuốc lâu năm, triệu chứng kèm thở khò khè và mệt mỏi. Không khí lạnh ban đêm làm tình trạng tệ hơn.
• Ung thư phổi: Ho kéo dài, thay đổi tính chất (từ khan sang có máu) về đêm có thể là dấu hiệu sớm của ung thư phổi, đặc biệt ở người hút thuốc. Ho do khối u chèn ép đường thở hoặc kích thích niêm mạc. Triệu chứng kèm đau ngực, sụt cân cần khám ngay.

Nguyên nhân từ hệ tiêu hóa và các yếu tố khác

Không chỉ hô hấp, một số vấn đề ngoài phổi cũng có thể gây ho về đêm dai dẳng, thường bị bỏ qua vì không trực tiếp liên quan đến đường thở.

• Trào ngược dạ dày thực quản (GERD): Axit dạ dày trào lên thực quản khi nằm ngủ, kích thích niêm mạc họng và gây ho khan dai dẳng. Triệu chứng kèm ợ chua, nóng rát ngực, phổ biến ở người thừa cân hoặc ăn khuya. Khoảng 20-25% ho mạn tính do GERD.
• Cảm cúm hoặc nhiễm virus: Virus gây viêm đường hô hấp, dẫn đến ho sau nhiễm trùng kéo dài về đêm do dư dịch nhầy. Thường tự khỏi nhưng nếu dai dẳng, có thể chuyển sang bội nhiễm. Nhiễm trùng vi khuẩn như viêm phổi cũng tương tự.
• Tác dụng phụ của thuốc: Một số thuốc hạ huyết áp (như ACE inhibitors) gây ho khan dai dẳng, nặng hơn ban đêm do tích tụ chất bradykinin trong phổi. Thiếu sắt cũng có thể kích thích họng gây ho.
• Suy tim: Tim yếu làm dịch tích tụ ở phổi (phù phổi), gây ho về đêm khi nằm, kèm khó thở và mệt mỏi. Đây là nguyên nhân nghiêm trọng ở người cao tuổi.

Ho nhiều về đêm dai dẳng có thể bắt nguồn từ nhiều nguyên nhân, từ dị ứng thông thường đến bệnh lý nghiêm trọng như lao phổi hay ung thư. Việc nhận biết sớm giúp tránh biến chứng. Trong Đông Y, các sản phẩm hỗ trợ sức khỏe hô hấp như Thiên môn bổ phổi Bình Đông, với thành phần tự nhiên từ thiên môn đông và các thảo dược khác, có thể góp phần cải thiện triệu chứng một cách nhẹ nhàng, tăng cường sức đề kháng phổi, nhưng cần tham khảo ý kiến chuyên gia như Lương Y Nguyễn Thành Hiếu để sử dụng phù hợp. Hãy đến cơ sở y tế nếu ho kéo dài kèm sốt, ho máu hoặc khó thở để được chẩn đoán chính xác.

——————             

Tác giả: Lương y Nguyễn Thành Hiếu – Cố vấn chuyên môn tại Dược Bình Đông

Nguồn: Dược Bình Đông – Kiến thức sức khỏe từ Đông y tại Địa chỉ: 43/9 Mễ Cốc, Phường Phú Định, TP.HCM

(*) Bản quyền bài viết thuộc về Dược Bình Đông. Khi chia sẻ, cần trích dẫn nguồn đầy đủ: “Tác giả: Lương y Nguyễn Thành Hiếu – Nguồn: Dược Bình Đông – Kiến thức sức khỏe từ Đông y”. Các bài viết trích nguồn không đầy đủ, ví dụ: “Theo Dược Bình Đông” hoặc tương tự, đều không được chấp nhận và phải gỡ bỏ.

Nguồn bài viết được chia sẻ lại từ bài viết Ho về đêm của Dược Bình Đông

Nguồn tham khảo: Có tham khảo từ Vinmec và Nhà thuốc Long Châu